|
Tomaszowska
fabryka dywanów Aleksandra Müllera, wcze-śniej E. Rolanda, była
znana w całym Imperium Rosyjskim, później w niepodległej Polsce,
także za granicą, jako jeden z ważniejszych zakładów przemysłowych.
Właścicielem fa-bryki był Aleksander Samuel Müller - fabrykant,
filantrop i do-broczyńca oraz mecenas parafii ewangelickiej.
Ojciec Aleksandra Müllera, Johann Gottlob Müller,
wraz ze swoim ojczymem, sukiennikiem Johannem Gottlobem Lindnerem
i matką Eleonorą z domu Fiedler, opuszczając Grünberg (Zielona Góra),
przybył w 1827 roku do Tomaszowa. Właściciel tomaszowskich dóbr
gwarantował niemieckim osadnikom ziemię i ulgi podatkowe. Obaj osadnicy
zajmowali się sukiennictwem, przy czym J. G. Lindner był mistrzem
cechu sukienników. (1)
Johann Gottlob Müller urodził się 29.03.1804 r.
w Grünberg (Zielona Góra) i był sukiennikiem, tak jak jego biologiczny
ojciec Samuel Gottlob Müller, który zmarł 21.09.1806 r. Matka wyszła
ponownie za mąż za Johanna Gottloba Lindnera.
Johann
Gottlob Müller był trzykrotnie żonaty:
1. w roku 1830 z córką mistrza piekarskiego Fryderyką Wilhelminą
Embacher (1812-1839) z Warszawy. Z pięciorga dzieci przy życiu pozostało
dwóch synów:
- Carl Adolf Müller (1833-1907)
- August Reinhold Müller (1835-1890)
2. w roku 1845 z Christianą Charlottą Modrow (1812-1849)
- nie przeżyło żadne dziecko
3. 26 listopada 1850 z Amalią Karoliną Heinrich. W kronice rodzinnej
J. G. Müller zapisał:
"Anno 1850 26 listopada ożeniłem się po
raz trzeci z panną Amalią Karoliną Heinrich urodzoną 18 lipca
1820 w Grünberg (Zielona Góra). Jej ojcem był Gottlieb Wilhelm Heinrich,
sukiennik, później cukiernik, a matką Johanna Karolina Rosine z
domu Mattig z Sagan (Żagań)." (1)
Z
tego trzeciego małżeństwa 28.09.1852 r. urodził się Aleksander
Samuel Müller. W niespełna rok później, 29.06.1853 r. umiera
jego ojciec. J. G. Müller - przeżył zaledwie 49 lat. Sukiennicy
w owym czasie umierali dość młodo. Wdychany pył przędzalniczy i
ciężka praca w małych, ciemnych warsztatach odbijały się na ich
zdrowiu. (1)
Dwaj przyrodni bracia Aleksandra Carl Adolf i
August Reinhold uczyli się zawodu sukiennika u ojca, zaczęli już
także zarabiać. Mogli więc pomagać finansowo trzeciej żonie swojego
ojca i swemu przyrodniemu bratu. Nie wystarczało to jednak na życie,
bo w ówczesnych katolickich księgach kościelnych znaleźliśmy wzmiankę
o tym, że Karolina Müller musiała pracować jako położna. Dnia 30
kwietnia 1860r. Aleksander Samuel Müller rozpoczął
naukę w szkole ewan-gelickiej, jego nauczycielem był Johann Gottlieb
Mischke. W księdze szkolnej można przeczytać notatkę, że A.
Müller nie należał do najlepszych uczniów, ponieważ przychodził
na lekcje zmęczony, rano przed lekcjami roznosił bułki, żeby za-robić
trochę pieniędzy. Dnia 4 kwietnia 1866 r. opuścił szkołę.
Edukację kościelną zakończył uroczystym aktem
konfirma-cji w niedzielę 16 czerwca 1867 r. w ewangelickim kościele
Świętej Trójcy w Tomaszowie. (2)
...
Dziękuję
Indze i Gertowi Lindnerom, Andrei Koschade, Urszuli Rehn, Ricie
Reit, Heidi Schultz, Andreasowi Müller, Lotharowi Müller i Piotrowi
Müller za pomoc i wsparcie dotyczące materiałów, wspomnień i finansów.
Dresden,
am 25. 06. 2005
|
|
Die
Teppichfabrik Alexander Müller vorm. E. Roland in Tomaszów Maz.
war im ganzen russischen Reich und später in Polen und auch im übrigen
Ausland als erste Adresse bekannt.
Der Eigentümer Alexander Samuel Müller war Fabrikant, Wohltäter,
Menschenfreund und Förderer der evangelischen Gemeinde.
Alexander Müllers Vater, Johann Gottlob Müller, wanderte 1827 mit
seinem Stiefvater, dem Tuchmacher Johann Gottlob Lindner, und seiner
Mutter Eleonora geb. Fiedler, aus Grünberg kommend, in Tomaszow
Maz. ein. Der Grundherr der Tomaszower Gegend hatte den Siedlern
Land gegeben und Verringerung der Lasten versprochen und damit viele
Siedler aus dem schlesischen Raum angeworben. Vater und Stiefsohn
betrieben die Tuchmacherei, J. G. Lindner gehörte zu den Innungsmeistern.(1)
Johann Gottlob Müller wurde am 29. 3. 1804 in Grünberg geboren und
war Tuchmacher wie sein leiblicher Vater Samuel Gottlob, der bereits
am 21. 9. 1806 verstarb. Seine Mutter heiratete ein zweites Mal,
so dass Johann Gottlob Lindner sein Stiefvater wurde.
Johann
Gottlob Müller heiratete drei Mal:
1. Im Jahre 1830 die Bäckermeisters-Tochter Friedericke Wilhelmine
Embacher aus Warschau (1812-1839) und blieben von 5 Kindern zwei
am Leben:
- Carl Adolf Müller (1833-1907)
- August Reinhold Müller (1835-1890)
2. Im Jahre 1845 Christiane Charlotte Modrow (1812-1849), keine
lebenden Kinder
3. am 26. November 1850 Amalie Karoline Heinrich. In der Familien-chronik
schreibt J. G. Müller dazu:
"Anno
1850 den 26. November verheiratete ich mich zum dritten Male mit
der Jungfrau Amalia Karoline Heinrich, geboren in Grünberg den 18.
Juli 1820, der Vater war Gottlieb Wilhelm Heinrich, Tuchfabrikant,
dann Konditor, dessen Ehefrau Johanne Karoline Rosine geborene Mattig
aus Sagan, und waren zu dieser Zeit hier wohnhaft"
(1)
In
der 3. Ehe wurde Alexander Samuel Müller am 28. September
1852 geboren. Bereits ein knappes Jahr danach, am 29. 6. 1853, verstarb
sein Vater Johann Gottlob Müller, 49jährig. Die Tuchmacher starben
oft zeitig, denn Garnstaub und schwere Arbeit in dunklen kleinen
Werkstätten zehrten an der Gesundheit. (1)
Alexanders
beide Halbbrüder, Karl Adolf und August Reinhold, hatten beim Vater
Tuchmacher gelernt und waren schon bald in Lohn und Brot. So konnten
sie die 3. Frau ihres Vaters und den Halbbruder unterstützen, jedoch
reichte das wohl nicht zum Leben, denn in einem katholischen Kirchenbuche
fanden wir die Angabe, dass Karoline Müller sich als Hebamme betätigte.
Am 30. April 1860 kam Alexander Samuel bei Lehrer Mischke in die
evangelische Schule. In einer Notiz des Schulbuches ist aber zu
ersehen, dass Alexander nicht zu den Besten gehörte, kam er doch
immer wieder müde zum Unterricht, weil er morgens noch vor dem Unterricht
Semmeln austrug, um ein paar Pfennige zu verdienen. Am 4. April
1866 verließ er die Schule, wurde am 16. Juni 1867 konfirmiert.
(2)
...
Ich
danke Inge und Gert Lindner, Frau Andrea Koschade, Frau Ursula Rehn,
Frau Rita Reit, Frau Heidi Schultz und den Herrn Andreas Müller,
Lothar Müller und Peter Müller für die Unterstützung mit Material,
Erinnerungen und finanziellen Mitteln.
Dresden,
am 25. 06. 2005
|
