II.    Aby nikt nie miał wątpliwości

Dzieło: "Chrzest Jezusa"
witraż, 650 x 220 cm
pracownia H. Schleina z Zittau w Saksonii
ewangelicki kościół Zbawiciela W Tomaszowie Maz.

   Witraż fundacji rodziny Elbel w prezbiterium ewangelickiego kościoła Zbawiciela w Tomaszowie Mazowieckim. 1900 r. w pracowni witraży H. Schleina z Zittau w Saksonii. W 1987 r. pełna renowacja w pracowni witraży Dariusza Plinty w Mikołowie.

   Witraż "Chrzest Jezusa" należy do zestawu 13 figuralnych (z o-gólnej liczby 29) eklektycznych witraży ewangelickiego kościoła Zbawiciela (poświęconego w 1902 roku). Witraże powstały w latach 1900 - 1901 w znanej pracowni H. Schleina.
Witraż o niebagatelnych rozmia-rach i powierzchni nieco ponad 12 m², zawiera na niewielkiej wstędze napis w języku niemie-ckim : "Pamięci Adolfa Elbel, zmarłego w 1888 roku, od jego dzieci".

   "Wtedy właśnie przyszedł tam Jezus z Nazaretu Galilejskiego i został przez Jana ochrzczony w Jordanie. w chwili gdy wycho-dził z wody, ujrzał otwierające się niebo i Ducha Bożego, który jakby gołąb spłynął na niego. a z niebios rozległ się głos: Ty jesteś moim ukochanym Synem, ciebie wybrałem!"

   Gdy w słoneczny ranek wchodzi się do tomaszowskiego kościoła Zbawiciela, całe jego wnętrze rozświetlone jest radosnymi błyskami smug światła, które przenikają przez poszczególne witraże. A że witraży jest stosunkowo dużo, kościół jest jasny i kolorowy. Trudno jest oprzeć się refleksji nad tematycznym doborem witrażowych scen i biblijnych postaci. Jako że w 1902 r. nowy, duży, drugi tomaszowski kościół został nazwany kościołem Zbawiciela, jego wystrój w najdrobniejszych ikonograficznych szczegółach jest chrystocentryczny. W nawach bocznych najpierw podziwiamy Apostołów: Piotra i Pawła oraz Filipa i Jakuba, potem w transepcie kościoła czterech Ewangelistów i Jezusa, który na jednym witrażu naucza, a na drugim błogosławi. w ołtarzu znajduje się ostatni namalowany przez Wojciecha Gersona obraz, ukazujący Zmartwychwstałego Chrystusa i Marię Magdalenę, zaś po obu stronach w prezbiterium dwa największe witraże, wysokie na sześć i pół metra. Podnosimy głowy i widzimy dwie biblijne sceny: chrzest Jezusa z lewej i zmartwychwstanie Chrystusa z prawej strony. Od nieco ponad stu lat tomaszowscy ewangelicy patrzą na ten szczególny, artystyczny przekaz biblijny.

   Od początku XX wieku pierwsza niedziela po Święcie Epifanii ma tutaj swoją ilustrację: Chrzest Jezusa, wydarzenie po trosze teologicznie niezwykłe, po ludzku niezrozumiałe, a duszpastersko cudowne.

   Właśnie ten ostatni aspekt będzie nas zajmować, bo przecież to on zdecydował o umieszczeniu tak ogromnej ilustracji w prezbiterium kościoła, do tego, po stronie ambony, obok ołtarza. Śpiewając liturgię, czy słuchając kazania, w polu widzenia mamy scenę znad Jordanu, gdzie Jan, Jezus i Duch Święty tworzą artystyczną i duszpasterską podstawę przekazu.

   Witraż utrzymany w eklektycznym stylu, poprzez dodatkowe kompozycyjne podziały, przechodząc z neogotyckiego zewnętrznego obrysu, nieco zawęża się do właściwego pola o helleńsko-bizantyjskim obramowaniu. To właśnie te ramy, utworzone z kamiennych elementów: podstawy, bazy dwóch kolumn, potem korynckich kapiteli i półkolistego łuku, wyraźnie chcą nawiązać do antycznego klimatu tamtej biblijnej epoki. Częste powtarzanie motywu liścia akantu zarówno w gotyckich, jak i antycznych liniach podziału witraża ma podkreślić łączność tego co biblijne, z tym co kościelne. Umieszczenie aż 21 stylizowanych czerwonych "róż Lutra" na przemian z zielonymi kwadratami i żółtymi liśćmi akantu w pasie neogotyckiego obramowania bezpośrednio sugeruje, o jaki Kościół tutaj chodzi. Liść akantu, tej pustynnej rośliny z basenu Morza Śródziemnego, powtarza się także na wewnętrznym obramowaniu figuralnej części witraża, z tym że tutaj dynamicznie się wije oplatając korynckie kolumny i łuk zamykający scenę. Potem jeszcze raz występuje w zwieńczeniu i u podstawy, w tle fundatorskiego napisu. Słowem, jest motywem nie tyle ozdobnym, co spajającym. Ciekawe jest także zastosowanie spokojnego, łagodnego wypełnienia powierzchni w postaci tzw. "gomółek", które tworzą wrażenie lekkości figuralnej sceny.

   Centrum witraża zajmuje spotkanie dwóch bliskich sobie postaci, Jana i Jezusa, synów kuzynek: Elżbiety i Marii. To bardzo ważne spotkanie. Powagę tej chwili możemy zauważyć choćby przez skupienie widoczne na obu twarzach. Obaj mają głowy pochylone, oczy opuszczone, usta zamknięte. Wcześniej wymienili swoje opinie, teraz trwają w ciszy, by lepiej było słychać "głos z nieba". Otworzyło się też niebo i Jezus zobaczył Ducha Bożego. My widzimy białą gołębicę na tle złotego nieba. To znak bezpośrednio wskazujący na Jezusa. Znamy na pamięć słowa: "To jest mój ukochany Syn..." . Ale słowa te znali także ówcześni Izraelici, znali także Żydzi, licznie zamieszkujący międzywojenny Tomaszów, bo te słowa wyjęte są z proroctwa Księgi Izajasza (Iz. 42,1). Ten głos według nas, uczniów Chrystusa, legitymuje naszego Zbawiciela i Jego Kościół na ziemi. Aby nikt nie miał wątpliwości.

   Bosy, odziany w ciemnoczerwoną szatę, Jan Chrzciciel podnosi prawą rękę i nieomal symbolicznie chrzci Jezusa, lewą ręką trzyma laskę zwieńczoną krzyżem. Stoi na brzegu, pod stopami ma bujną zieleń, kwiaty, krzewy.

   Jezus dla odróżnienia stoi w rzece, odziany w białą szatę, z rękami złożonymi w wymownym geście modlitwy. Oczywiście, jego głowę otacza aureola boskości, jakby podkreślona przez artystę dodatkową krwawoczerwoną otoczką. Niebo jest jasne, choć przesuwające się chmury sugerują powiewy wiatru wskazującego na dzieło Ducha Świętego. Na horyzoncie dostrzegamy judejskie, pustynne góry.

   Na witrażu nie ma już więcej nikogo, ale oto świadkami stają się ci, którzy weszli do kościoła, najlepiej po Słowo Boże, do południa, na nabożeństwo o 10.3o, gdy świeci wschodzące słońce. Wtedy dopiero można zobaczyć: jaki to witraż, i co przedstawia. Dopiero będąc w kościele, w środku, można podziwiać kolory. Z zewnątrz ten sam witraż jawi się jedynie jako ciemna, oszklona powierzchnia. Tak samo jest ze Słowem Bożym, które może być wszędzie czytane, analizowane, tłumaczone, ale dopiero w klimacie Kościoła, w jego wnętrzu winno nabierać wyjątkowej mocy. Tak samo jest z nami, chrześcijanami, takimi winniśmy być wszędzie, ale najpełniej przeżywamy cud wiary w społeczności, na przykład w nabożeństwie, w pieśni, w liturgii, w sakramencie, po prostu w kościele. Dlatego dobrze jest przyjść do kościoła, wyciszyć się, rozejrzeć, potem zamknąć oczy i posłuchać: "Oto sługa mój, którego popieram, mój wybrany, którego ukochała moja dusza. Natchnąłem go moim duchem, aby nadał narodom prawo. (...)Trzciny nadłamanej nie dołamie, ani knota gasnącego nie dogasi, ludom ogłosi prawo (...). Tak powiedział Bóg..." (Iz. 42:1-5). Dobrze jest wejść do kościoła i słów tych posłuchać. a potem wychodząc na zewnątrz dobrze jest zerknąć na średniej wielkości rozetę witrażową, tuż nad głównym wyjściem z kościoła Zbawiciela, by zobaczyć raz jeszcze gołębicę, symbol Ducha, który dodaje odwagi, przydaje rozumu, napełnia pokojem, pokieruje, pocieszy i rozraduje. Dobrze, gdy można z takim przeświadczeniem wychodzić z kościoła. Dobrze, gdy można jeszcze rzucić spojrzenie na zasadzony tuż przed frontem kościoła ogromny dąb, który nie jest zwykłym drzewem, lecz zasadzonym w 1917 roku "Dębem Lutra". Dopiero potem czeka na nas ulica, zawiłe sprawy codzienności, zgiełk życia, góry problemów. Dobrze, że wychodząc z kościoła, wychodzimy z miłością, nadzieją i wiarą, wobec której "góry stają się równiną". Amen.

   ZWIASTOWANIE PRZEZ OBRAZ: