Tomaszów
Mazowiecki jest stosunkowo młodym miastem przemysłowym
leżącym w centrum kraju nad rzekami Pilicą, Wolbórką
i Czarną. Prawa miejskie otrzymał w 1830 roku,
a dziś liczy ponad 70 tysięcy mieszkańców. Początki
miasta i znajdującej się w nim parafii ewangelicko-augsburskiej
są ściśle ze sobą związane. Do powstających na
początku XIX wieku warsztatów i fabryk włókienniczych
hrabia Ostrowski sprowadzał tkaczy z terenów sąsiednich
Prus. Stamtąd też przybyli koloniści dla zagospodarowania
okolicznych terenów rolniczych, wydzieranych Puszczy
Pilickiej. Wśród nich znajdowało się wielu ewangelików.
Powołali oni w 1820 roku Kolegium Kościelne, które
miało dążyć do utworzenia własnej parafii i wybudowania
kościoła. Już w 1823 roku rozpoczęto budowę neoklasycystycznego
ewangelickiego kościoła
św. Trójcy oraz sąsiadujących: plebanii i
szkoły ewangelickiej. Budowa kościoła trwała do
1839 roku. Parafię erygowano 15.07.1830 roku.
Zaczęto również organizować ewangelików żyjących
w okolicznych wioskach tworząc sieć kilkunastu
kantoratów. Kantoraty posiadały swoje domy modlitwy,
szkoły i cmentarze. Okres od powstania parafii
do wybuchu II wojny światowej jest okresem stałego
wzrostu i rozwoju. Pierwszym pastorem był ks.
Jan Jakub Benni (w
latach 1830-1863), a po nim proboszczami i administratorami
byli kolejno ks.ks. Hermann
Benni (1863-1870), Władysław
Wernitz (1870-1871), Eugeniusz
Biedermann (1871-1912), Hermann
Knothe (1912-1913) i Leon
Witold May (1913-1939). Obok nich pracowali
także wikariusze: w latach 1901-1912 ks.ks. Leon
Sachs, Ryszard Paszko
i Hermann Knothe, a w latach
1932-1939 ks. Woldemar Gastpary.
Wzrastająca
liczba parafian spowodowała konieczność wzniesienia
nowego kościoła, który wybudowano w 1897-1902
jako kościół Zbawiciela
na około 2000 miejsc. Do dziś świadczy o zamożności
i ofiarności ówczesnych parafian oraz o prestiżu
parafii, która była siedzibą superintendentury,
później diecezji piotrkowskiej i łódzkiej. Równolegle
z budową kościoła postawiono nową plebanię o pałacowej
architekturze, a w 1913 roku duży dom zborowy.
Przy
parafii działały rozmaite stowarzyszenia, jak:
śpiewacze, sportowe, młodzieży, pań, chórów i
orkiestry. Od roku 1908 istniał przy parafii Dom
Opieki. W 1913 roku liczba parafian wzrosła około
10 tys., a przed wybuchem II wojny światowej dochodziła
do 12 tys. członków. II wojna światowa ściągnęła
na parafię tomaszowską, jak też na wiele innych
sąsiednich parafii prawdziwą katastrofę. Już w
pierwszych miesiącach wojny zostali aresztowani
obaj duchowni: ks. L.W. May
(zginął w obozie koncentracyjnym w Dachau) i ks.
dr W. Gastpary (po ciężkich
przejściach w więzieniach i obozach koncentracyjnych
wrócił w 1945 roku do Tomaszowa).
Po
wojnie z kilkunastu tysięcy parafian pozostały
tylko setki. Rozpoczęła się trudna i niebezpieczna
praca organizowania życia zborowego, reaktywowania
parafii i rewindykacji pokaźnego mienia. Sprostał
temu przedwojenny wikariusz ks. Woldemar
Gastpary, pozostając w Tomaszowie do 1954
roku. Później pracę duszpasterską prowadzili ks.
Eugeniusz Jungto (1954-1963),
ks. Henryk Czembor (1964-1983)
i obecnie ks. Roman Jan Pawlas
(od 1983). Parafia liczy niewielu członków, choć
teren jej działania i zakres prac niewiele się
zmniejszył. Praca duszpasterska prowadzona jest
w głębokiej diasporze przy dużym poświęceniu członków
parafii. Przy parafii istnieje punkt katechetyczny,
szkółka niedzielna, chór. Od roku 1993 organizowane
są otwarte koncerty. Prowadzona jest także działalność
diakonijna wśród bezrobotnych i bezdomnych oraz
ekumeniczna i ewangelizacyjna, poprzez wspólne
akcje z innymi kościołami w mieście.
|
